Fabulae Aesopi

illustration by Eksergian

194. De Ranis

Duae ranae
pascebantur in palude;
autem,
aestate palude siccata,
quaerebant aliam.

Ceterum
invenerunt profundum puteum,

quo viso,
altera dixit alteri,

"Heus tu,
descendamus in hunc puteum."

Illa respondens ait,

"Si aqua aruerit hic,
quomodo ascendemus?"

Morale.
Fabula declarat
quod
nullae res sunt agendae
inconsiderate.

195. De Leone et Urso

Leo et ursus,
cum cepissent magnum hinnulum,
pugnabant de eo,

et,
vulnerati graviter a seipsis,
jacebant defatigati.
Vulpes,
videns eos prostratos
et hinnulum jacentem in medio,
rapuit hunc

et fugiebat.

Illi videbant,
sed,
quia non potuerant surgere,
dicebant,

"Heu!

Miseros nos,
quia laboravimus vulpi."

Morale.
Fabula significat
quod
dum alii laborant,
alii potiuntur praeda.

illustration by Tenniel

Thursday, November 30, 2023

Clarke: Latin (38)

186. De Piscatoribus

Quidam piscatores
trahebant rete
mari,
quod
cum sentirent esse grave,
laetabantur magnopere,
putantes
fuisse multos pisces.

Sed,
ut traxissent rete in terram,
cum perspiciunt
paucos pisces quidem;
vero
ingens saxum
inesse reti,
fiunt tristes.
Quidam ex illis,
jam grandis aetate,
inquit prudenter sociis,
"Estote quietis animis;
quippe
maestitia est soror laetitiae;
etenim
oportet nos
prospicere futuros casus
et,
ut quis ferat illos
laevius,
persuadere sibi
esse eventuros."

Morale.
Haec fabula significat
quod
qui
reminiscitur humanae sortis,
afficitur minime in adversis.

illustration by Caldecott

187. De Cata Mutata in Feminam

Quaedam cata,
capta amore
cuiusdam speciosi adolescentis,
oravit Venerem
ut mutaret eam
in feminam.
Venus, miserta illius,

mutavit eam
in formam feminae,
quam,

cum esset valde formosa,

amator adduxit domum.
Sed
cum sederent simul
in cubiculo,
Venus,
volens experiri
si, facie mutata,
mutasset et mores,
constituit murem
in medium,
quam
cum illa prospexit,
oblita formae et amoris,
persecuta est murem
ut caperet.

Super qua re
Venus indignata,
denuo
mutavit eam
in priorem formam catae.

Morale.
Fabula significat
quod
homo,
licet mutet personam,
tamen retinet eosdem mores.

illustration by Tenniel

188. De Duobus Inimicis

Duo quidam,
habentes inimicitias inter se,
navigabant una in navi.
Et,

cum alter non pateretur
alterum stare in eodem loco,
unus sedit in puppi,
alter in prora.
Autem,
tempestate orta,
cum navis esset
in periculo,
qui sedebat in prora
rogat gubernatorem navis
quae pars navis
foret submersa prius,
et,
cum gubernator dixisset
puppim,
ille ait,

"Mors nunc non est
adeo molesta mihi,
si perspicio
meum inimicum mori prius."

Morale.
Haec fabula redarguit
inimicitias hominum;
cum inimicus saepius eligit

perdere seipsum
ut perdat inimicum.

189. De Cane et Fabro

Quidam faber

habebat canem,
qui,
dum ipse cudebat ferrum,
dormiebat continuo.

Vero
cum manducabat,
canis statim assurgebat

et, sine mora,
corrodebat
quae erant dejecta

sub mensa,
ceu ossa
et alia huiusmodi.
Quam rem
faber animadvertens,
ait ad canem,
"Heus, miser,
nescio
quid faciam tibi,
qui,
dum cudo ferrum,
dormis continuo
et teneris segnitie;
rursus,

cum moveo dentes,
statim surgis
et applaudis mihi cauda.

Morale.
Fabula significat
quod
socordes et somnolenti,
qui vivunt ex laboribus aliorum,

sunt coercendi

gravi censura.

190. De quadam Mula

Quaedam mula,
effecta pinguis
nimio hordeo,
lasciviebat
nimia pinguedine,
inquiens secum,
"Equus fuit meus pater,
qui erat celerrimus cursu,
et ego sum similis ei
per omnia."
Parum post,
contigit
quod
oportuit mulam
currere quantum potuit,

sed,
cum cessavit cursu,
inquit,

"Heu!
Miseram me,
quae putabam
me esse sobolem equi!
At nunc memini
patrem fuisse
asinum."

Morale.
Fabula significat
quod
stulti non agnoscunt seipsos
in prosperis,
sed in adversis
persaepe
recognoscunt suos errores.

Wednesday, November 29, 2023

Clarke: Latin (37)

181. De Aquila et Homine

Cum quidam homo
cepisset aquilam,
pennis alarum avulsis ei,
dimisit eam
morari inter gallinas.
Deinde
quidam mercatus
munit alas pennis;
tum
aquila, volans,
capit leporem,
et fert illum
suo benefactori.
Quam rem
vulpes conspiciens,
ait homini,
"Noli habere
hanc aquilam
hospitio,
ne venetur te
aeque ac leporem."

Tum homo
item evulsit pennas aquilae.

Morale.
Haec fabula significat
quod
benefactores quidem
sunt remunerandi,
vero improbi
omnino vitandi.

illustration by Detmold

182. De Agricola

Quidam homo,
existens agricola,
cum cognosceret
adesse finem vitae sibi
et cuperet
filios fieri peritos
in cultu agrorum,

vocavit eos
atque inquit,

"Filii,
ego decedo e vita;
omnia mea bona
sunt consita in vinea."
Illi,
post obitum patris,
putantes
reperire hunc thesaurum
in vinea,
ligonibus, marris, ac bidentibus sumptis,
funditus effodiunt vineam,
et non inveniunt thesaurum.

Vero,
cum vinea
fuit probe effossa,
produxit
longe plures fructus solito
atque fecit illos divites.

Morale.
Haec fabula significat
quod
assiduus labor
parit thesaurum.

illustration by Crane

183. De Quodam Piscatore

Quidam piscator,
inexpertus piscandi,
reti ac tibiis assumptis,
accedit juxta litus maris
atque,
superexistens quodam saxo,
coepit imprimis tubicinare,
putans

se capturum esse pisces facile

cantu.
Verum,
cum consequeretur nullum effectum
cantu,
tibiis depositis,
dimisit rete in mare
ac cepit perplures pisces.

Sed,
cum extraheret pisces
e reti
atque
perspiceret eos saltantes,
ait,

"Non insulse,
O improba animalia,
cum tubicinarem,
noluistis saltare;
nunc,
quia cesso tubicinare,
saltatis continuo."

Morale.
Haec fabula docet
quod
omnia fiunt probe
quae fiunt suo tempore.

illustration by Rackham

184. De Quibusdam Piscatoribus

Piscatores,

profecti piscatum

et defessi piscando diu,

praeterea oppressi

fame et maerore
quod
cepissent nihil,
cum decernant abire,

ecce,
quidam piscis,

fugiens aliam
insequentem se,

saltat in naviculum.
Piscatores,

admodum laeti,

comprehendunt illum

ac vendunt in urbe
grandi pretio.

Morale.

Haec fabula indicat

quod

fortuna
exhibet id frequentius

quod ars
non potest efficere.

185. De Inope et Infirmo

Quidam pauper,

cum aegrotaret,

vovit Diis

quod,

si liberaretur
ab eo morbo,
immolaret centum boves.
Quod
diis volentes experiri,
facile reddunt sanitatem illi.
Igitur,
liber a morbo,

cum non haberet boves

quia erat pauper,

collegit ossa centum boum

et,

deponens super altare,

inquit,

"Ecce,

nunc persolvo votum

quod vovi vobis."
Dii, audientes hoc,

assistunt ei in somniis

atque inquiunt,

"Pergito ad litus maris;
etenim
ibi reperies
centum talenta auri
semoto loco."
Ille, expergefactus,
memor somnii,
dum pergit ad litus,
incidit in latrones

qui spoliant et verberant eum.

Morale.

Haec fabula indicat

quod

mendaces
accipiant praemia mendaciorum.

Tuesday, November 28, 2023

Clarke: Latin (36)

176. De Filio cuiusdam Senis et Leone

Quidam senior habebat
unicum filium
generosi spiritus
et amatorem
venaticorum canum.
Viderat hunc
per quietem
trucidari a leone.
Igitur territus
ne forte aliquando
eventus sequeretur
hoc somnium,
extruxit
quandam
politissimam et amoenissimam
domum,
inducens filium illuc;
assiduus custos
aderat illi.
Depinxerat domo
omne genus animalium
ad delectationem filii,
cum quibus
etiam leonem.
Adolescens,
inspiciens haec,
contrahebat molestiam
eo magis.
Autem
quodam tempore
adstans propius leoni,
inquit,

"O truculentissima fera,
asservor in hac domo
propter inane somnium mei patris:
quid faciam tibi?"
Et ita dicens,
incussit manum parieti,
volens eruere oculum leonis,
et offendebat in clavo
qui latebat illic,
qua percussione
manus emarcuit,
et sanies succrevit,
et febris subsecuta est,
et brevi tempore
mortuus est.
Ita
leo occidit adolescentem,
arte patris iuvante nihil.

Morale.
Haec fabula indicat
neminem posse devitare
quae sunt ventura.

177. De Vulpe et Rubo

Vulpes,
cum ascenderet quandam saepem

ut vitaret periculum

quod videbat imminere sibi,

comprehendit rubum manibus

atque perfodit volam sentibus,
et,

cum foret saucia graviter,
inquit, gemens, rubo,
"Cum confugerim ad te
ut iuveris me,
tu nocuisti mihi."
Cui rubus ait,
"Vulpes, errasti,
quae putasti capere me
pari dolo
quo
consuevisti capere cetera."

Morale.
Fabula significat
quod
est stultum implorare auxilium
ab illis
quibus est datum
a natura
potius obesse
quam prodesse.

illustration from Steinhowel's Aesop

178. De Vulpe et Crocodilo

Vulpes et crocodilus
contendebat de nobilitate.
Cum crocodilus adduceret
multa pro se
et jactaret se supra modum
de splendore suorum progenitorum,
vulpes, subridens, ait,

"Ei, heus, amice,
etsi quidem tu
non dixeris hoc,
apparet clare ex tuo corio
quod jam multis annis
fuisti denudatus
splendore tuorum progenitorum."

Morale.
Fabula significat
quod
res ipsa
potissimum refellit mendaces homines.

illustration by Bennett

179. De Vulpe et Venatoribus

Vulpes,
effugiens venatores
ac jam defessa currendo
per viam,
casu reperit lignatorem

quem rogat

ut abscondat se
in quoquo loco.
Ille ostendit tectorium;
vulpes, ingrediens id,
abscondit se
in quodam angulo.
Venatores adveniunt,
rogant lignatorem
si videret vulpem.
Lignator
negat verbis quidem
se vidisse;
vero
ostendit locum manu
ubi vulpes latebat.
Vero venatores,
re non percepta,
statim abeunt.
Vulpes,
ut prospicit illos abiisse,
egrediens tectorio,
recedit tacite.
Lignator
criminatur vulpem
quod,
cum fecerit eum salvum,
ageret nihil gratiarum sibi.
Tunc vulpes,
convertens se,
ait tacite illi,

"Heus, amice,
si habuisses
opera manuum et mores
similes tuis verbis,
persolverem meritas gratias tibi."

Morale.
Fabula significat
quod
nequam homo,
etsi pollicetur bona,
tamen praestat
mala et improba.

180. De Cane Vocato at Cenam

Quidam vir,
cum parasset opiparam cenam,
vocavit quendam amicum
domum;
eius canis
quoque invitavit
canem alterius
ad cenam.
Canis, ingressus,
cum videret
tantas dapes apparatas,
laetus ait secum,

"Sane explebo me ita hodie
quod
non indigebo comedere cras."
Vero
coquus, conspiciens,
tacitus cepit per caudam
atque,
rotans terque quaterque,
projecit illum per fenestram.
Ille, attonitus,
assurgens humo,
dum fugit, clamans,
ceteri canes accurrunt ei
atque rogant
quam opipare cenaverit.

At ille, languens, ait,

"Explevi me ita
potu et dapibus
quod,
cum exiverim,
non vidi viam."

Morale.
Fabula significat
multa cadere
inter calicem et labra.

illustration from a 17th-century Aesop

Monday, November 27, 2023

Clarke: Latin (35)

171. De Equo et Asino

Quidam vir
habebat equum et asinum;
autem
dum faciunt iter,
asinus inquit equo,
"Si vis
me esse salvum,
leva me
parte mei oneris."
Equo non obsequente
illius verbis,
asinus,
cadens sub onere,
moritur.
Tunc dominus jumentorum
imponit equo
omnes sarcinas
quas asinus portabat,
et simul corium
quod exuerat
a mortuo asino.

Quo onere
equus depressus
et gemens inquit,
"Vae mihi,
infelicissimo jumentorum!
Quid mali
evenit misero mihi!
Nam,
recusans partem,
nunc porto totum onus,
et insuper
illius corium.

Morale.
Haec fabula innuit
majores
debere esse participes
in laboribus minimorum
ut utrique sint incolumes.

172. De Tubicine

Quidam tubicen,
interceptus ab hostibus
in militia,
proclamabat ad eos
qui circumsistebant,
"O viri,
nolite occidere me,
innocuum et insontem;
etenim
nunquam occidi ullum;
quippe
habeo nihil aliud
quam hanc tubam."
Ad quem
illi responderunt vicissim
cum clamore,

"Vero tu
trucidaberis magis
hoc ipso:
quod,

cum tu ipse
nequeas dimicare,
potes impellere ceteros
ad certamen."

Morale.
Haec fabula innuit
quod
peccant
praeter ceteros
qui persuadent
malis et improbis principibus
ad agendum inique.

illustration by Crane

173. De Vaticinatore

Vaticinator,
sedens in foro,
sermocinabatur;
cui
quidam denuntiat
eius fores esse effractas
et omnia direpta
quae fuissent in domo.
Vaticinator,
gemens
et properans cursu,
recipiebat se domum.
Quem
quidam intuens
currentem,
inquit,

"O tu
qui promittis
te divinaturum aliena negotia,
certe ipse
non divinasti tua."

Morale.
Haec fabula spectat
ad eos
qui,
non recte administrantes
suas res,
conantur providere et consulere
alienis
quae
non pertinent ad eos.

174. De Puero et Matre
Quidam puer
in schola
furatus libellum,
attulit suae matri,
a qua
non castigatus,
quotidie furabatur
magis atque magis,
autem
progressu temporis
coepit furari majora.
Tandem
deprehensus a magistratu,
ducebatur ad supplicium.
Vero,
matre sequente
ac vociferante,
ille rogavit
ut liceret sibi
loqui paulisper
cum ea
ad aurem.
Illo permisso,
et matre properante
et admovente aurem
ad os filii,
evulsit auriculam matris
suis dentibus.
Cum mater
et ceteri qui adstabant
increparent eum
non modo ut furem,
sed etiam ut impium
in suam parentem,
inquit,
"Haec fuit causa
mei exitii:
etenim
si castigasset me
ob libellum
quem furatus sum
prius,
fecissem nil ulterius;
nunc ducor
ad supplicium."
Morale.
Haec fabula indicat
quod
qui
non coercentur
inter initia peccandi,
evadunt ad majora flagitia.

illustration from a 17th-century Phaedrus

175. De Hircis et Capellis

Cum capellae
obtinuissent barbam a Jove,
hirci coeperunt offendi
quia mulieres
haberent parem honorem
cum eis.
Jupiter inquit,
"Sinite illas
frui vana gloria
et usurpare ornatum
vestrae dignitatis,
dum non aequent
vestram virtutem."

Morale.
Haec fabula edocet te
ut feras
illos usurpare
tuum ornatum,
qui sunt inferiores tibi
in virtute.

Sunday, November 26, 2023

Clarke: Latin (34)

166. De Vulpe et Capro

Vulpes et caper,

sitibundi,

descenderunt in quendam puteum,

in quo cum perbibissent,

vulpes ait capro,

circumspicienti reditum,

"Caper,
esto bono animo,

namque excogitavi

quo pacto

uterque simus reduces.

Siquidem tu

eriges te rectum,

prioribus pedibus admotis

ad parietem,

et reclinabis tua cornua,

mento adducto ad pectus,

ego, transiliens

per tua terga et cornua

et evadens extra puteum,

educam te isthinc

postea."
Cuius consilio
capro
habente fidem
atque obtemperante
ut illa iubebat,
ipsa prosiluit e puteo

ac deinde
gestiebat prae gaudio
in margine putei

et exultabat,

habens nihil curae

de hirco.

Ceterum,

cum incusaretur ab hirco

ut foedifraga,

respondit,

"Enimvero, hirce,

si esset tibi

tantum sensus in mente,

quantum est saetarum in mento,

non descendisses in puteum

priusquam habuisses exploratum

de reditu."

Morale.
Haec fabula innuit
prudentem virum
debere explorare finem
antequam veniet
ad peragendam rem.

illustration from a 1701 Phaedrus

167. De Gallis et Perdice

Cum quidam haberet
gallos domi,
mercatus est perdicem

et dedit eam
in societatem gallorum
alendam et saginandam
una cum eis.
Galli
quisque pro se
mordebant
et abigebant eam.
Autem perdix
afflictabatur apud se,
existimans
talia inferri sibi a gallis
quod
suum genus
esset alienum
ab illorum genere.
Vero ubi
non multo post
aspexit illos
pugnantes inter se
et mutuo percutientes,
recreata a maerore et tristitia,

inquit,

"Equidem post haec
non afflictabor amplius,
videns eos
dimicantes etiam inter se."

Morale.
Haec fabula innuit
prudentes viros
debere ferre contumelias
illatas ab alienigenis,
quos vident
ne abstinere
ab injuria domesticorum.

illustration from the Medici Aesop

168. De Jactatore

Quidam vir
peregrinatus aliquamdiu,
cum fuisset reversus domum
iterum,
cum jactabundus praedicaret
multa alia
gesta a se viriliter
in diversis regionibus,
tum vero id maxime
quod
Rhodi superasset omnes
saliendo;
Rhodios,
qui adfuerunt,
esse testes eiusdem rei.

Unus eorum
qui aderant,

respondens,
illi inquit,

"O homo,
si istud est verum

quod loqueris,
quid opus est tibi
testibus?
Ecce Rhodium!
Ecce hic certamen saliendi!"

Morale.
Haec fabula indicat
quod
ubi vera testimonia adsunt,
est nihil opus verbis.

illustration by Walter Crane

169. De Viro Tentante Apollinem

Quidam facinorosus vir
contulit se Delphos,
tentaturus Apollinem
et habens passerculum
sub pallio
quem tenebat suo pugno,

et accedens ad tripodas,
interrogabat eum, dicens,
"Quod habeo in mea dextra:
vivitne,
an est mortuum?" —
prolaturus passerculum vivum
si ille respondisse mortuum;
rursus
prolaturus mortuum
si respondisset vivum,
etenim occidisset eum statim
sub pallio clam
priusquam proferret.
At deus,
intelligens
subdolam calliditatem hominis,
dixit,
"O consultor,
facito utrum mavis facere —
etenim est penes te —
et proferto
sive vivum, sive mortuum
quod habes in tuis manibus."

Morale.
Haec fabula innuit
nihil latere
neque fallere
divinam mentem.

170. De Piscatore et Smaride

Quidam piscator,
retibus dimissis in mare,
extulit pusillam smaridem
quae
sic obsecrabat piscatorem,
"Noli capere me,
tam pusillam in praesentia.

Sine me
abire et crescere
ut postea
potiaris me,
sic adulta,
cum majori commodo."
Cui piscator inquit,
"Vero
ego essem amens
si omitterem lucrum,
licet exiguum,
quod habeo
inter meas manus,

spe futuri boni,
quamvis magni."

Morale.
Haec fabula indicat
eum esse stolidum
qui,
propter spem majoris commodi,
non amplectitur rem
et praesentem et certam,
licet parvam.

illustration by Barlow

Friday, November 24, 2023

Clarke: Latin (33)

161. De Culice Petente Cibum et Hospitium ab Ape

Cum culex
hiberno tempore
conjiceret
se periturum
frigore et fame,
accessit
ad alvearia apum,
petens
cibum et hospitium
ab eis.

Quae
si fuisset consecutus
ab eis,
promittebat
se edocturum
earum filios
artem musicae.
Tunc
quaedam apis respondit,

"At ego mallem
quod
mei liberi
ediscant meam artem,
quae
poterit eximere eos
a periculo
famis et frigoris."

Morale.
Haec fabula admonet nos
ut erudiamus
nostros liberos
his artibus
quae
valent vindicare eos
ab inopia.

illustration by Billinghurst

162. De Asino Tubicine et Lepore Tabellario

Leo,
rex quadrupedum,
pugnaturus
adversus volucres,
instruebat suas acies.

Autem
interrogatus ab urso
quid
inertia asini
aut timiditas leporis
conferret victoriam ei,
quos
cernebat adesse ibi
inter ceteros,
respondit,
"Asinus,
clangore suae tubae,
concitabit milites
ad pugnam,
vero
lepus fungetur
officio tabellarii
ob celeritatem pedum."

Morale.
Fabula significat
neminem esse
adeo contemptibilem
qui
non possit
prodesse nobis
in aliqua re.

163. De Accipitribus Inimicis inter se, quos Columbae Composuerunt

Accipitres,
inimici,
inter se decertabant
quotidie,
et,
occupati suis invidiis,
minime infestabant
alias aves.
Columbae,
dolentes,
legatis missis,
composuere eos.

Sed illi,

ubi sunt effecti
amici inter se,
non desinebant
vexare et occidere
ceteras imbecilliores aves,
et maxime columbas.
Tum
columbae dicebant,

"Quanto erat
discordia accipitrum
melior nobis
quam concordia."

Morale.
Haec fabula admonet
odia malorum civium
inter se
potius alenda
quam extinguenda,
ut,
dum certant inter se,
permittant bonos vires
vivere quiete.

164. De Sene Volente Differre Mortem

Quidam senex
rogabat mortem,
quae advenerat
ereptura eum e vita,
ut deferret
dum conderet suum testamentum
et praepararet cetera necessaria
ad tantum iter.
Cui mors inquit,

"Cur,
monitus toties a me,
non praeparasti te?"
Et,
cum ille diceret
quod
nunquam viderat eam
antea,
inquit,
"Cum quotidie rapiebam
non modo tuos aequales,
quorum
nulli fere
jam restant,
verum
etiam juvenes, pueros, et infantes,
nonne admonebam te
tuae mortalitatis?
Cum sentiebas
tuos oculos tabescere,
tuum auditum minui,
et tuos ceteros sensus deficere
in dies,
nonne dicebam tibi
me esse propinquam?
Et negas

te esse admonitum?
Quare
non est differendum
ulterius."

Morale.
Haec fabula indicat
quod
debemus vivere
quasi semper cernamus
mortem adesse.